Genel

Vergi Mahkemesinde Duruşma

Adil yargılanma hakkının bir alt dalı olan savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılması için asıl olan muhakeme sırasında duruşma yapılıp çelişmeli yargılama ilkesinin bir gereği olarak delillerin tartışılmasıdır. Ancak vergi muhakemelerinde yazılı yargılama ilkesi geçerli olduğundan, deliller ile tarafların iddia ve savunmaları dilekçeler ile beyan edildiğinden duruşma önemli bir yer tutmaz. Çoğu zaman yapılan duruşma bir prosedür ve yasal zorunluluğun ifası olmaktan öteye geçmez. Çünkü duruşma müessesesinin en önemli enstrümanlarından biri olan tanık dinlenmesi dahi vergi mahkemesi duruşmalarında mümkün değildir. Hatta vergiyi doğuran olayla ilgisi tabi ve açık olan şahit dahi dinlenemez. Çünkü Vergi Usul Kanunu’ndaki ispat vasıtaları yargılama makamını değil vergi idaresini bağlamaktadır. Bununla birlikte İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda yasaklayıcı sarih bir kural bulunmamakla birlikte yazılı yargılama ilkesinin bir sonucu olarak tanık dinleme istemleri dikkate alınmaz.

Vergi yargılamalarında yazılı yargılama ilkesi cari olduğundan duruşma kurumunun istisnai veya arızi olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle tarafların istemi doğrultusunda duruşma yapılması için bir kısım koşulların oluşması gerekir. Bu koşullar davanın konusu ve parasal miktarı ile ilgilidir. Vergi mahkemelerinde açılan ve para ile ölçülmesi mümkün olmayan mükellefiyetin iptali, özel esaslara alınma gibi işlemlerin iptal istemine yönelik davalarda taraflardan birisi istediğinde duruşma yapılması zorunludur. Yine 2018 yılı için 36.000 Türk Lirasını aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı 2018 yılı için 36.000 Türk Lirasını aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılması gerekir. Ancak kanun yollarına başvurulduğunda bu zorunluluk geçerli olmayacaktır. Diğer bir deyişle temyiz ve istinaflarda duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesinin kararına bağlıdır. Bunun yanında dava konusu veya miktarı ile ilgili herhangi bir kayda bağlı olmaksızın mahkeme veya hakim kendiliğinden her türlü dava için duruşma yapılmasına karar verebilir.

Duruşma talebi karar verilmeden önce her safhada yapılabilir. Dava, savunma, replik, düplik, ek beyan, bizatihi yürütmenin durdurulması istemi dilekçeleri gibi her nevi layihada duruşma istemek mümkündür. Ancak istemin gözden kaçmaması için dilekçenin görünür bir yerine dercedilmesi önemlidir.

Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir. Davetiyenin yapılmaması veya tebligatın usulsüz olması yanında duruşmaya karar verildiği halde yapılmaması bozma sebebi olarak ortaya çıkar. Duruşmalar kural olarak açık olarak yapılır. İsteyen herkes ilgili olsun veya olmasın vergi mahkemelerindeki duruşmalara izleyici olarak katılabilir. Ancak bunun vergi mahremiyeti ile ilgili bir kısım sorunlar ortaya çıkarması gündeme gelebilir. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerekli kıldığı hallerde, mahkemenin kararı ile duruşmanın bir kısmı veya tamamı gizli olarak yapılır. Bana göre vergi mahremiyeti ihlalinin söz konusu olma ihtimali olan durumlarda da mahkeme veya hakim kararı ile duruşma gizli yapılabilir.

Duruşmaları başkan yönetir. Tek hakimle çözülmesi gereken konularda hakimlikçe duruşma yapılmasına karar verildiğinde ise dosya hakimi tarafından idare edilecektir. Vergi mahkemesindeki duruşmalarda zabıt katibi kullanmak suretiyle tutanak tutulması söz konusu değildir. Tutanaklar duruşmadan sonra oluşturulmaktadır. Bu tutanaklar genelde UYAP sistemine kayıtlı format üzerinden tek tip standart ile üretilse de, tarafların iddia ve savunmalarına yer verilmediğinden delil anlamında hüküm ifade etmeyecektir. Bunun yanında duruşmada ortaya çıkan yeni durumlar hakkında ek beyan verilebilmesine veya duruşmada beyan edilen hususların tutanağa aktarılmasını isteme noktasında taraflar açısından bir kısıtlama bulunmamaktadır.

Duruşmalarda taraflara ikişer defa söz verilir. Taraflardan yalnız biri gelirse onun açıklamaları dinlenir; hiç biri gelmezse duruşma açılmaz, inceleme evrak üzerinde yapılır. Genelde oturuma ara verilmez ve bir celsede duruşma kapatılır. Bunun yanında gerektiğinde raporları hakkında açıklama yapmak üzere bilirkişiler, davalı idarenin yanında vergi müfettişi, davacının yanında ise mali müşaviri veya yeminli mali müşaviri dinlenebilir. Ancak bu konularda dinlenme talebinin kabul edilmesi için bu kişiler ile dava konusu arasında yakın ve somut bir ilgi kurulması gerekmektedir.

Uygulamada duruşmalar dosya üzerinde gerçekleştirilmesi gereken tüm işlemler tamamlandıktan sonra yapılır. Aynı günde müzakere edilip karara bağlanır. Ancak duruşma yapıldıktan sonra en geç 15 gün içinde karar verilmesi de mümkündür. Duruşmada yeni durumların ortaya çıkması ya da incelenmesi ihmal edilen hususlar olduğunun farkına varılması durumunda ara kararı verilen hallerde, bu kararın yerine getirilmesi üzerine, dosyalar öncelikle incelenip karara bağlanır.

Sonuç olarak vergi mahkemelerinde duruşma müessesesi verilecek kararın esası üzerinde çok fazla tesir göstermez. Mahkeme sırasında kullanılacak en verimli araç dava dilekçesi ve savunmaya cevap layihasında hukuki ve güncel içtihatlara dayanarak yazılı ve etkin içerik oluşturulmasıdır. Bu nedenle olayın özü ile ilgisiz, mahkeme kararını etkilemeyecek hesap tabloları, bilanço ayrıntıları veya kasa hesabı vs. gibi işletmenin muhasebe işleyiş araçlarının ileri sürülmesi karara etkili olmayacaktır. Diğer taraftan yalnız genel hukuk ilkelerine yer vererek, olayın çözümüne tesirsiz duygusal beyanlara yer verilmesi de anlamsızdır. Yapılması gereken tek şey, ihtilafı ortaya çıkaran olayın davacı lehine sonuç doğuracak yönde, mahkemece itibar edilebilecek maddi ve hukuki değerlendirmelerin ortaya konulmasıdır. Tabi ki buradaki verimlilik ve etkililik düzeyi kuramsal bilgi yanında özellikle tecrübe ile yakından ilişkilidir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s